Geçen hafta boyunca, Java dili ile Applet' lerin nasıl tasarlandığını incelemeye çalıştım. Mimari kısmında yer alan hemen herşeyi incelemiştim. Bir AWT bileşenin bir Applet' e nasıl ekleneceğini, bu bileşenin bir takım temel özelliklerinin nasıl ayarlanacağını, bu bileşene bağlı olay dinleyicilerinin ne şekilde uygulanması gerektiğini vs... Ancak karşılaştığım en uğraştırıcı sorun, bileşenlerin bir Applet üzerinde yerleşimlerinin Layout' lar vasıtasıyla ayarlanmaya çalışmasıydı. Açıkçası, VS.NET gibi bir geliştirme ortamının sunduğu görsel tasarım rahatlığını özlemiştim. Bu düşünceler içerisinde Kadıköy' ün arka sokaklarında yürürken çok sevgili bir dostum ile karşılaştım. Kendisinin sıkı bir Java programcısı olduğunu biliyordum. Beni ofisine davet etti.

Ofiste bulunduğum süre zarfında konuştuğumuz ve tartıştığımız tek konu Applet' lerin ve diğer görsel java uygulamalarının kolay bir şekilde tasarlandığı ve daha çok uygulamanın nasıl çalışacağı ve kodlamaları ile ilgilenilebildiği, bir başka deyişle asıl önemli olan konulara zaman ayrılabildiği, vs.net tarzı bir geliştirme ortamının var olup olmadığıydı. Değerli arkadaşım yüzünde kurnaz bir tebessüm ile, "Sana göstermek istediğim bir program var" dedi. Bilgisayarın başına geçtik ve ta taaa... JBuilder Enterprise 9! Adını ve methini çok duyduğum bu yazılım geliştirme ortamını daha önce hiç denememiştim. Arkadaşım, "Ben java ile geliştirdiğim uygulamaları burada yazıyorum." dedi. Gözlerimde bir anda bir ışıltı parladığını hissettim. Tek söylediğim "Yeni makalemi bugün burada yazabilir miyim?" olmuştu.

Her yazılımcı, geliştireceği bir uygulama için öncelikle, istekleri ve talepleri değerlendirerek işe başlar. Sonra sistemin analizini ve tasarlanmasını gerçekleştirir. Gerekirse UML şemaları yardımıyla yazılımın tasarı planınıda oluşturur. Sonraki adım ise, kodlamaların yapılmasıdır. Ancak çoğu zaman ne ben ne de diğer pek çok yazılımcı Notepad gibi muhteşem bir editor ile bu tarz projeleri geliştirmek istemez. Çünkü bu tarz bir yöntem izlendiğinde, yazılımın önem arz eden konularına ayrılacak olan zaman, notepad ile yazılan kodlarda, bileşenlerin ekran üzerine düzgün bir şekilde yerleştirilmesinin sağlanması, olay dinleyicilerinin ayarlanması gibi gereksiz yere zaman alıcı konulara harcanır. Eğer bu böyle olmasaydı çoğumuz bu gün C# ile geliştireceğimiz projeleri Vs.Net gibi bir ortamda yazmazdık. İşte JBuilder' da Java ile yazılım geliştirmek üzere tasarlanmış bir yazılım geliştirme aracıydı. Çok şükür ki, arkadaşımda bu yazılımın olması benim bu ortamı test etmem ve bir Applet' i örnek olarak geliştirmem için bulunmaz fırsattı. Bir an bile düşünmeden bu fırsatı değerlendirmem gerektiğine karar verdim.

O gün ilk yaptığım, Help dosyalarından Tutorial' lara bakmak olmuştu. Hedefim, bir Applet' i gönül rahatlığıyla ve kolayca geliştirebilmek ve görsel yazılım geliştirme ortamlarının tüm nimetlerinden faydalanabilmekti. Bu amaçla, bir Applet' in nasıl tasarlandığının ve programlandığının anlatıldığı Tutorial' ı bir solukta okuyuverdim. Ardından hemen uygulamaya geçtim. İlk olarak bana bir proje lazımdı. Vs.Net' teki Solution kavramının karşılığı JBuilder için Project' di. File-> New Project sekmesini seçtiğimde, yeni bir proje oluşturmam için gerekli adımları sağlayan bir sihirbaz ile karşılatım.

Bu ilk adımda tek yaptığım, Proje için bir isim belirlemek oldu. Hemen ikinci adıma geçtim. İkinci adımda en önemli kısımlardan birisi, JDK isimli yerdi. Burada geliştireceğim uygulamayı Java' nın hangi geliştirme kiti ile yazacağımı belirtebilmekteydim. Output Path ile java dosyalarının derlenmesi sonucu oluşturulacak sınıf dosyalarının hangi yolda olacağı, Backup Path ile yedeklemelerin nereye yapılacağı belirleniyordu. Working Directory' yi henüz tam olarak kestirememiştim. Bunun yerine projeyi tamamladığımda bu klasörü inceleyip ne olup bittiğine bakmaya karar verdim.

Bu adımıda geçtikten sonra sıra proje oluşturmanın son adımına gelmişti. Bu adımda, proje hakkında bir takım bilgileri girdim. Örneğin projenin adını, kısa bir açıklamasını, versiyon numarasını vs... Tutorial' dan öğrendiğim kadarı ile, bu adımda belirtilenler html bazlı bir dosyada toplanıp, proje hakkında bir takım temel bilgileri sağlamaktaydı.

Son olarak Finish diyerek projenin oluşturulmasını sağladım. Proje oluşturulduğunda, son adımda girdiğim verileri içeren bir html dökümanınında otomatik olarak yazıldığını gördüm.

 

Artık projem hazır olduğunda göre, bu projeye bir Applet ekleyebilirdim. Tek yapmam gereken File->New menüsünden açılacak olan Object Gallery' de Web sekmesine gelmek ve Applet şablonunu seçmekti.

Bu işlemin ardından Applet ile ilgili bir takım ayarlamaların yapıldığı başka bir sihirbaz ile karşılaştım.

İlk adımda herşey gayet açık ve netti. Appletin yer alacağı paketin adı standart olarak, proje ismiydi. Applet için bir sınıf adı belirtilmişti. Bu sınıf adını şu an için değiştirmedim. Base class ile, bir appletin türetilmesi gereken Applet sınıfını tanımlamıştım. Özellikle dikkatimi çeken nokta Generate standart methods seçeneğidi. Varsayılan olarak işaretli olmayan bu seçeneği işaretledim. Çünkü bu seçenek ile, Applet için gerekli standart bir takım metodların (init gibi) otomatik olarak oluşturulacağını düşünüyordum. Sihirbazda bir sonraki adım Applet' in dışarıdan parametre alıp alamayacağı ile ilgiliydi. Şu an için Applet' in html sayfasından parametre almayacağını düşündüğüm için bu adımı geçerek üçüncü adıma geldim. Üçüncü adımda, Applet'in test edilmesi için oluşturulacak html dökümanına ait bilgiler yer alıyordu.

Burada, HTML dökümanın başlık bilgisini, dosya adını, Applet' in boyutlarını belirledim. Codebase özelliği ile, Applet' in çalışması için gerekli sınıf dosyalarının bulunduğu klasörler belirleniyordu. Sonraki adımıda değiştirmeden geçtiğimde, JBuilder benim için, Applet dosyasını otomatik olarak oluşturmuş ve gerekli kodları yerleştirmişti. Şu haliyle Applet' in kodları aşağıdaki gibiydi.

Oluşturulan bu Applet dosyası ile, geçen haftalarda oluşturduğum Applet' ler arasında çok fazla fark yoktu. Herşeyden önce, dosyaya baktığımda en azından bir Applet olduğunu, bu nedenle Applet sınıfından türetildiğini biliyordum. Bununla birlikte, olay dinleyicilerinin kullanılabilmesi için ve AWT bileşenlerinin oluşturulabilmesi için gerekli applet, awt ve event paketlerinin referans edildiğinide anlamıştım. Bir Applet' in yaşam süresi içinde devreye giren init, start, stop , destroy gibi metodlarında ne işe yaradığını biliyordum. Ekstradan JBuilder tarafından eklenmiş ilave kodlar vardı. Ancak şu an için bu kodlar pek umurumda değildi. Bir an önce awt bileşenlerini eklemek istiyordum. Bu amaçla hemen design sekmesine geçtim ve işte... Oluşturduğum applet ekranı üst taraftaki koca bir bileşen paleti ile karşımda duruyordu. Sağ tarafta ne olduklarını adım gibi bildiğim özellikler pencereside yüzüme ayrı bir gülümseme katmıştı.

İlk olarak, appletim ile ilgili bir takım özellikleri değiştirdim. Sonuç olarak bu değişikliklerin koda nasıl yansıtılacağını merak ediyordum. Applet' in arka plan rengini değiştirdim. Tam bu sırada dikkatimi layout isimli özellik çekti. Bu özelliğin aldığı bir takım değerler vardı.

Layout' ların, AWT bileşenlerinin Applet üzerine nasıl konumlandırılacağını belirlemekte kullanıldığını biliyordum. Hatta geçen haftaki denemelerimde en çok zorlandığım yerleşim sorununu bir Layout nesnesi yardımıyla çözmüştüm. Yinede istediğim gibi olmamıştı. JBuilder, bana bir sürü layout çeşidi sunmaktaydı. Biraz deneme yanılmadan sonra en uygun olananın XYLayout olduğunu tespit ettim. Çünkü XYLayout sayesinde, AWT bileşenlerini Applet üzerinde serbest olarak istediğim yere konumlandırabilecektim. Yaptığım bu ayarlamalardan sonra kodlarıma baktığımda aşağıdaki değişikliklerin olduğunu farkettim.

Herşeyden önce,

kod satırları ile XYLayout nesnesi oluşturulmuştu. Ancak bu Layout nesnesi, java geliştirme kiti ile gelen sınıflardan değildi. Onun yerine, com.borland.jbcl.layout paketinde yer alan Layout sınıflarından birisiydi. Zaten bu nedenle, bu paket Applet' in başında uygulamaya import edilmişti. Diğer yandan jbInit metodu içinde, bu XYLayout' un Applet' e uygulanması için aşağıdaki kod satırının eklenmiş olduğunu gördüm.

Artık Applet' im içim seçtiğim Layout desenide ayarlandığına göre gönül rahatlığıyla, AWT bileşenlerini oluşturabilirdim. Tek yapmam gereken bileşen paletinden AWT sekmesine gelmek bir bileşen çizmek ve bu bileşeni mouse ile Applet' in çalışma alanı üzerine çizmekti.

Bbir kaç basit bileşeni Applet üzerine yerleştirdikten ve bunların belli başlı özelliklerini Properties penceresinden değiştirdikten sonra ise bu özelliklerin Applet dosyasına nasıl yansıtıldığını incelemeye başladım.

Applet üzerinde iki Label bileşeni bir TextField bileşeni ve bir de Button bileşeni vardı. Bu bileşenlerin bazı özelliklerini değiştirdiğimde kodun içerisinde JBuilder' ın aşağıdaki eklemeleri yaptığını farkettim. İlk olarak Applet kodlarının başında, her bir AWT bileşeni için birer nesne örneği oluşturulduğunu gördüm.

Bu nesnelerin ayarladığım özellikleri ise, jbInit isimli metod içerisine yazılmıştı. Herhangibir bileşenin özelliklerini ayarlamak için Properties penceresini kullanmıştım. Tek satır kod yazmadan, JBuilder, bu işlemlerimi jbInit isimli metodu içerisine otomatik olarak yazıvermişti.

TextField bileşeninin Font ayarlamaları setFont metodu ile yapılmıştı. Aynı metod diğer bileşenlerde de kullanılmıştı. Applet' in arka plan rengi setBackground metodu kullanılarak belirlenmekteydi. Bu metoda parametre olarak Color sınıfından bir nesne aktarılmış ve bu nesde R,G,B (Red,Green,Blue) renk tonlarını esas alarak arka planı renklendirmişti. Bileşenlerin başlıklarında yazacak metinler setText veya setLabel metodları ile belirlenmekteydi.

Bu metod içerisinde belkide en önemli kısım, bileşenlerin Applet' e add metodu ile ekleniş şekilleriyle ilgiliydi. Bu metod iki parametre almıştı. İlk parametre ile, hangi bileşenin ekleneceği belirleniyordu. İkinci parametre ise XYConstraints sınıfından bir nesne almaktaydı. Bu nesnenin 4 parametresinden ilk ikisi bileşenin boyutlarını son ikisi ise X ve Y koordinatlarını belirtmekteydi. XYConstraints sınıfıda, XYLayout sınıfı gibi, com.borland.jbcl.layout paketinde yer alan bir sınıftı. Elbette add metodunun bu şeklinin uygulanması, bir XYLayout nesnesinin bu Applet için uygulanmasınıda gerektirmekteydi.

jbInit metodu, bileşenlerin özelliklerinin belirlenmesi ve Applet' e eklenmesinde görev alıyordu. Normalde Notepad ile yazılan bir Applet' te bu kod satırlarını init metodu içerisine doğrudan yerleştirecektim. Nitekim JBuilder bu işi daha güvenli bir hale getirmek ve bileşenlerin Applet' e eklenmesi sırasında oluşabilecek istisnaları kontrol altına alabilmek için init metodunu aşağıdaki gibi düzenlemişti.

Sırada ise Button bileşenine basıldığında gerçekleştirilecek olayların kodlanması vardı. Bu amaçla ilk yaptığım, Button bileşenine çift tıklamak oldu. Olay metodlarının bu şekilde eklendiklerinde, o bileşen için varsayılan olay metodunun oluşturulacağını biliyordum. Olay metodu eklemesi için elbetteki Events sekmesinide kullanabilirdim. Örneğin, Button bileşeni ile kullanabileceğim olay metodları aşağıdaki şekilde görülenlerdi.

Sonuç olarak, JBuilder aşağıdaki gibi bir olay metodu oluşturdu.

Normal şartlarda, bir Button bileşeni için olay metodu oluşturmak isteseydim, aşağıdaki gibi bir metod yazmam gerekicekti. Bu metod içinde, Applet içinde actionPerformed olayına cevap verebilecek bir kaç bileşen olacağını düşünerekten, hangi bileşen için bu olay metodunun çalıştırılacağına ve ne şekilde çalışacağına karar vermek amacıyla, ActionEvent parametresinin getSource metodunnu kullanmam gerekiyordu. Oysaki JBuilder bunu yapmamıştı. Onun yerine sanki sadece bu Button bileşeni için çalışacak bir olay metodu yazmıştı.

Peki JBuilder bu durumu nasıl gerçekleştirmişti? Kodları incelemeye devam ettim. actionPerformed olay metodu için, ActionListener arayüzünün Applet sınıfına uygulanmış olması gerekiyordu. Oysaki Applet' e ait sınıf tanımlamasında böyle bir arayüz uygulanmamıştı.

Tam bu sırada Applet'e ikinci bir sınıfın daha eklendiğini gördüm.

Asıl bu sınıf ActionListener arayüzün uygulamıştı. Sınıfın adı, Applet ve Bileşen adlarından oluşturulmuştu. Sınıf içinde ilk satırda, Applet1 sınıfından (ki bu appletimin adı oluyordu) bir nesne tanımlanmıştı. Sınıfın yapıcı metodunda da bu Applet1 nesnesi kullanılmıştı. Peki ama bunlar ne anlama geliyordu. Sorunun cevabı izleyen actionPerformed metodunda yatmaktaydı. Button bileşenine basıldığında, Applet' in olay dinleyicisi bu yeni sınıf içerisinde yer alan actionPerformed metodunu devreye sokuyordu. Bu metod ise, ActionEvent parametresini, button bileşeni için oluşturulan btnKare_actionPerformed metoduna göndermekteydi.

Bu tasarım deseni sayesinde, her bileşen için yazılacak olay metodları ayrı ayrı olacak şekilde oluşturulmaktaydı. Böylece bileşen olaylarının tek bir metod içinden ayrıştırılarak ele alınmasının önüne geçilmiş oluyordu. Ancak yinede eksik bir şeyler vardı. Sonuç olarak bir şekilde, olay dinleyicisinin bir yerlerde bu Button bileşeni için eklenmiş olması gerekirdi. Kodu bir kere daha inceledikten sonra, JbInit metodunda aşağıdaki satırı farkettim.

Normalde, bu Button bileşeni için olay dinleyicisi eklenirken addActionListener metodu sadece this parametresini alırdı. Burada ise, olay dinleyicisi olarak, Applet1_btnKare_actionAdapter sınıfı türünden bir nesne oluşturulmuş ve bu nesneye this parametresi yani Applet sınıfının kendisi gönderilmişti. Bir başka deyişle olay dinleme görevini bu yeni sınıf üstlenmekteydi.

Artık Button bileşenine basıldığında neler olacağını kodlayabilirdim. Burada çok daha güzel bir şey farkettim. Borland uzun süredir, geliştirme ortamlarında intellisense özelliğini kullanıyordu. Bu özelliğin JBuilder içindede olması gerçekten çok iyiydi. Nitekim . işaretinden sonra ilgili nesne ile kullanabileceğim metodlar aşağıdaki gibi karşıma geliyordu. Tek gördüğüm eksik, bir metod adı üstüne geldiğimde, Vs.Net' te olduğu gibi metod hakkında kısa bir açıklamanın ekrana gelmiyor olmasıydı.

Buna rağmen kodları yazmak kolaydı. Bu mutluluk ve huzur içinde aşağıdaki kodları oluşturdum. Kodlarda gerçekleşen olay son derece basitti. Güvenli bir try-catch bloğu içinde, önce TextField' a girilen değeri getText metodu ile almıştım. Ardından, bu değeri double tipinden bir değişkene aktarmak için Double sınıfının parseDouble metodunu kullandım. Sonra Math sınıfının pow metodu ile bu değerin karesini buldum ve sonucu String sınıfının valueOf metodu ile String türünden bir değişkene aktardım. Son olarak bu değeri label bileşeninde setText metodu ile gösterdim.

Tüm bu işlemlerden sonra tek yapmam gereken, projeyi derlemek ve çalıştırmaktı.

Sonuç ise aşağıdaki gibi oldu. Applet başarılı bir şekilde çalıştı. Bu mutluluğu yaşarken güneşin çoktan battığını ve ofisin kapanmak üzere olduğunu farkettim. Masamda 3 kulplu bardak içi boş ve hoş bir kahve kokusu ile duruyordu. Java dili ile birşeyler geliştirmenin bu kadar eğlenceli ve güzel olacağını tahmin etmemiştim. Ancak elbetteki dilin temellerini bilmeden yaptıklarımdanda bir şey anlayamaz ve beceremezdim. Artık rahat ve huzurlu bir şekilde evime dönebilirdim.

Burak Selim ŞENYURT

selim@bsenyurt.com