Bu hafta oldukça mutluyum. Nitekim, JBuilder programını kullanan arkadaşım tatilden döndü. İlk fırsatta ona uğramayı ve JBuilder ile yeni bir şeyler yapmayı düşünüyordum. Ofisten içeri girdiğimde, arkadaşım beni görünce hafif bir tebessüm ile şöyle dedi; "Bir kahve molası veriyoruz ha!". Başımı hafifçe öne eğmem, ofise geliş amacımı açıkça ortaya koymuştu. Kısa bir muhabbetin ve güzel yaz tatili serüvenlerinin ardından, arkadaşımın bilgisayarı ve JBuilder ile baş başa kalmıştım. Uzun süredir merak ettiğim bir uygulamayı geliştirmek istiyordum. Bir veritabanı uygulaması. Açıkçası JBuilder ile bu tarz bir uygulamanın nasıl yazılacağını merak ediyordum.

Bundan bir kaç sene öncesine kadar bir Delphi programcısı olmam, Borland firmasının yazılım geliştirme uygulamalarına olan aşinalığımı arttıran bir etken olmuştu. Delphi programlama dilinin bana verdiği en önemli kazanç, gelişmiş bileşen paketleri sayesinde, patronun benden istediği uygulamaları zamanından çok önce geliştirebilmem olmuştur. JBuilder uygulama geliştirme ortamı içinde aynı şeyin söz konusu olduğundan emindim. Nitekim bu bir yandan iyi, diğer yandanda kötü bir olgudur. Delphi gibi geliştirme ortamları, bir programcının analitik düşünce sistemini ve kod yazma alışkanlıklarını tembelleştirir. Zaten bu bu .net platformuna geçip C# dilini öğrenmemin nedenlerinden sadece birisiydi. Ancak, yinede zaman zaman uygulama geliştirirken Visual Studio.Net ortamını kullanmakta ve avantajlarından yararlanmaktayım. Buna rağmen, Visual Studio.Net, programcıyı daha çok kod yazmaya ve algoritma geliştirmeye davet ederek daha bilgili olmamızı gerektiriyor diyebilirim. Sonuç olarak yinede, JBuilder gibi bir geliştirme ortamını kullanarak neler yapılabileceğinide görmekte fayda var. Özellikede yoğun projelerde çalışanlar için, uygulama geliştirme süresinin kısaltılması son derece önemli bir faktör.

Ben bu düşüncelerim ile boğuşurken bir anda kendimi, JBuilder ile veritabanı uygulaması geliştirirken bulmuştum. Öncelikle, işin nasıl yapıldığını kavramam gerekiyordu. Bu amaçla JBuilder' ın tutorial' larında biraz inceleme yaptım. Daha sonra ise uygulamayı geliştirmeye başladım. Herşeyden önce bana, kullanabileceğim bir veritabanı gerekliydi. Bunu gerçekleştirebilmek için, yerel sql sunucusu üzerinde yer alan Northwind veritabani altında personel isimli bir tablo oluşturdum.

Personel tablosunda, personelin saat ücreti ve çalıştığı süre ile isim ve soyisim bilgileri yer almakta. Aslında bu tabloda toplam ücretin yer aldığı bir sütunda oluşturulabilirdi. Ancak ben bu sütunu, JBuilder uygulaması içinde bir calculated field olarak oluşturmayı planlıyorum. Personel tablosunu bu şekilde oluşturduktan sonra, bir kaç satırda veri girdim. Artık JBuilder uygulamasını geliştirmeye başlayabilirdim. İlk yapmam gereken, bir Java Projesi açmaktı. Projemi sihirbaz adımlarını izleyerekten kısa bir sürede oluşturdum. Önce birinci adım,

Sonra ikinci adım,

Son olarakta üçüncü adım,

Buraya kadar yapılan işlemler, JBuilder ile oluşturduğum Applet uygulamasındaki adımlar ile aynıydı. Sırada, uygulama tipini seçmem ve oluşturmam vardı. Bu sefer, windows üzerinde çalışacak bir uygulama geliştirmek istiyordum. Bu nedenle, File->New menüsünden açılan Object Gallery iletişim penceresindeki General kısmından Application şablonunu seçtim.

Elbette seçtiğim Application şablonu için belli adımları işlemem gerekiyordu. Karşımdaki sihirbaz adımlarınıda hızlı bir şekilde gerçekleştirerek yoluma devam ettim. Önce ilk adım,

Arından ikinci adım,

Ardından üçüncü ve son adım.

Application için gerekli Frame' de oluşturulduktan sonra, ilk yaptığım iş, Frame' in Layout özelliğini XYLayout olarak ayarlamak oldu. Nedense bu Layout' lardan çok çektim Java' da. Ancak JBuilder benim için esnek bir çözüm sağlamıştı. XYLayout ile, bileşenlerimi frame üzerine bağımsız bir şekilde yerleştirebilmekteydim. Bu adımlara rağmen halen daha veritabanı uygulamasını yazmaya başlayamamıştım. İlk olarak neye ihtiyacım olduğunu düşündüm. Net ortamında uygulama geliştirirken, veritabanına doğru bir bağlantı hattını tesis etmeme yardımcı olacak Connection nesnelerini kullanıyordum. İlk önce bileşenler paletinde, bu tarz bir öğe aradım. DataExpress sekmesindeki Database bileşeni bu arayışımın cevabı oldu. Bu bileşen ile, bağlanmak istediğim veritabanına bir hat çekebileceğimi düşünüyordum.

Hemen Database bileşenini Frame üzerine çizdim ve özelliklerine baktım. Connection özelliğine tıkladığımda, bağlantı ayarlarını yapabileceğim, Connection iletişim penceresi ile karşılaştım. Bu iletişim penceresinde yer alan Driver kısmında, sistemdeki veritabanlarına erişimimi sağlayacak çeşitli java veri sürücülerinin olduğunu farkettim. Ancak bunlardan bazıları kırmızı font ile yazılmışlardı. Sonradan, kırmızı font ile yazılmış veri sürücülerinin sistemde yüklü olmadığını anladım. Elimde, kullanabileceğim JdbcOdbcDriver sürücüsü vardı. Bu sürücü ile sistemdeki ODBC kaynaklarına bağlanabilirdim.

Bu sürücüyü seçtikten sonra ise, URL kısmına girdim. Ancak tabiki, sql sunucusunda yer alan Northwind veritabanı için bir System DSN' i tanımlamadığımdan, Northwind veritabanım bu listede görünmüyordu. Hemen Administrative Tool kısmından, ODBC ayarlarına girdim ve sqlBaglanti isimli bir System DSN' ini oluşturdum. Tekrar, JBuilder ortamına döndüğümde, URL sekmesinde, henüz oluşturduğum System DSN' inin eklendiğini farkettim.

Bu işlemlerin ardından Test Connection butonua basarak bağlantının başarılı bir şekilde sağlanıp sağlanmadığına baktım. Artık veritabanıma üstelikte yerel makinedeki sql sunucusuna bağlanabileceğim bir Database bileşenim olmuştu. Şimdi ise, bu veritabanındaki Personel isimli tabloda yer alan verileri bir şekilde uygulama ortamına çekmem gerekiyordu. Bunun için bir sql query' si kullanabilirdim. Ancak bu sql query' sini çalıştıracak ve bir veri kümesi olarak ortama aktaracak bir bileşene ihtiyacım vardı. Kaynaklarımdan yaptığım incelemelerden sonra, DataExpress sekmesinde yer alan QueryDataSet bileşeninin aradığım kontrol olduğunu öğrendim.

Bu bileşenin en önemli özelliği, query özelliğiydi. Query özelliğine girdiğimde, Query iletişim penceresi ile karşılaştım. Bu iletişim penceresinde, kullanacağım bağlantıyı sağlayan database bileşenini seçtim. Böylece query bileşenime, hangi veritabanı üzerindeki tablolar ile çalışacağını belirtmiş oluyordum.

Query bileşeninin, kullanacağı sorguyu, SQL Builder sekmesinden seçebileceğim gibi, direkt olarak SQL statement kısmınada yazabilirdim. SQL Builder kısmı, sql sorgusunu kolayca ve detaylı bir şekilde hazırlayabileceğim bir seçenek sunuyordu. Burada filtreleme, gruplama, sıralama ve sorgunun testi gibi işlemleri kolayaca gerçekleştirebileceğim adımlar yer almaktaydı.

Sonuç olarak burada oluşturduğum sql cümleciği aşağıdaki gibi olmuştu.

Test Query butonua tıklayarak sorguyu test ettim. Sorgunun başarılı bir şekilde çalıştırılabildiğini gösteren Success ibaresinden sonra işlemlerime devam etmeye hazırdım. Buradaki query seçenekleri arasında önemli olanlarından bir tanesi da, "Execute query immediately when opened" ibaresiydi. Bu seçeneğin işaretli olması ile, uygulama çalışmaya başladığında query' nin otomatik olarak yürütülmesi ve queryDataSet bileşeni ile bağlı olan kontrollerin dolması sağlanıyordu.

Bu adımlardan sonra, sırada uygulamaya ait Frame bileşenlerinin oluşturulması vardı. Bu amaçla dbSwing sekmesi altındaki bileşenleri kullanabilirdim. İlk olarak, Delphi zamanlarından aklımda kalan bir bileşeni Frame' e yerleştirmeye karar verdim. JdbNavToolBar. Tabi delphi' de bu bileşenin adı farklıydı ama şekil itibariyle neredeyse aynıydı. Bu bileşen, çekilen veri kümesi üzerinde gezinmemi, yeni satırlar eklememi, satırları düzenlememi, güncellememi vb... işlemleri kolayca yapmamı sağlayacaktı.

Bileşenimi Frame üzerine ekledikten sonra yapmam gereken tek şey, dataSet özelliğine, queryDataSet1 bileşenini atamak oldu. Böylece, navigator bileşenimi, ilgili veri kümesi ile ilişkilendirmiştim. Bu adımıda tamamladıktan sonra, Frame üzerine Personel tablosundaki satır verilerini gösterecek dbTextField ve dbLabel bileşenlerini ekledim. Bu db bileşenlerininde query özelliklerine, queryDataSet1 bileşenini atadım. Diğer yandan, bu bileşenlerin hangi sütunlardaki verileri göstereceğini belirlemek amacıyla dataColumn özelliklerinede ilgili Column isimlerini atadım. Örneğin, PersonelAd sütunu için;

Sonuç olarak Frame tasarımım aşağıdaki gibi olmuştu.

Artık uygulamamı çalıştırabilirdim. Bunun için sabırsızlanıyordum. Hemen işe koyuldum ve uygulamayı Run ettim. Uygulama çalışıyordu, satırlar arasında gezinebiliyordum. Eş zamanlı olarakta, bileşenler içindeki veriler değişiyordu.

Derken hemen yeni bir kayıt eklemek istedim. Bunun için tek yapmam gereken navigator bileşenindeki + işaretine basmaktı. Bunu nerden mi biliyordum. Delphi' deki Navigator bileşeninden tabiki. Ancak, karşıma beklenmedik bir hata mesajı geldi. Sorun Personel tablosundaki PersonelID sütunundaydı. Bu sütunu, Primary Key olarak belirlemiştim ve otomatik artan bir değere göre güncellenmesini ayarlamıştım. Yani, değerini sql sunucusunun kendisi otomatik olarak belirliyor ve benzersiz olmak şartıyla arttırıyordu.

Hemen hata mesajında belirtilen değişiklikleri yaptım. queryDataSet1 bileşeninin, MetaDataUpdate özelliğindeki RowID seçeneğinin işaretini kaldırdım.

Daha sonra ise, PersonelID sütununun özelliklerinden, rowID özelliğinin değerini true olarak değiştirdim. Bu işlemlerden sonra, uygulamamı tekrar çalıştırdığımda artık kayıt ekleyebiliyor, güncelleyebiliyor ve silebiliyordum. Ancak yapmış olduğum bu değişiklikler, sadece queryDataSet bileşenin temsil ettiği veri kümesi üzerinde gerçekleşiyordu. Yani bağlantısız katman üzerinde. Asıl veri tablosuna bu değişikliklerin yansıtılabilmesi için, Navigator bileşenindeki Save Changes ipucu textine sahip butonun tıklanması gerekiyordu.

Şimdi ise sıra calculated field' ın oluşturulmasına gelmişti. Amacım, Saat ücretleri ile çalışma sürelerinin çarpımını veren bir calculated field oluşturmaktı. Bunu gerçekleştirebilmek için öncelikle yeni bir alana ihtiyacım vardı. Bu alan Personel tablosu üzerinde değil, queryDataSet bileşeni üzerinde oluşturulacaktı. Başka bir deyişle çalışma zamanında oluşturulacak ve offline olarak çalışacaktı. Bu alanı ekleyebilmek için, queryDataSet1 bileşenine çift tıklayarak açılan penceredeki + butonunu kullandım.

Yeni alanın columnName özelliği ile ismini, caption özelliği ile başlığını, name özelliği ilede bileşen adını belirttikten sonra, dataType özelliğinide BIGDECIMAL olarak belirledim. Nitekim Sql sunucusunda decimal olarak belirtilen veri tipi, java ortamında BIGDECIMAL olarak eşleştirilmekteydi. Bunlara ek olarak, calcType özelliğinide calculated olarak değiştirmem gerektiğini uygulamayı bu haliyle derlediğim zaman aldığım hata mesajlarından anladım. Bu özelliğide düzenledikten sonra artık tek yapmam gereken, queryDataSet1 bileşeninin calcFields olayını kodlamak olacaktı. Bu olay metodu, calculated field' lar için gerekli hesaplamaların yapıldığı yerde devreye girmekteydi. Buradaki kodları aşağıdaki gibi oluşturdum.

Bu kodlarda ilk dikkati çeken nokta, chancedRow parametresi ile güncel satır bilgisine erişilmesiydi. İlk olarak, SaatUcreti ve CalismaSuresi alanlarının değerlerini, ReadRow sınıfından bir örnek olan chancedRow parametresinin getBigDecimal metodu ile, BigDecimal türünden bir değişkene aktarıyorduk. Sonra ise ilginç bir kod satırı çalıştırılıyordu. Nitekim normal şartlar altında iki değişkeni çarpmak istediğimde bildiğim çarpma operatörünü kullanırdım. Ancak burada aşağıdaki kod satırını yazdığımda,

* operatörünün, BigDecimal tipine uygulanamıyacağı söyleyen bir derleme zamanı hatası alıyordum. Bunun üzerine kaynaklarımı kısa bir süre araştırdığımda, BigDecimal tipindeki değişkenlerden birisine multiply metodunu kullanarak, çarpma işlemini gerçekleştirebileceğimi keşfetmiştim. Calculated field alanının değerine hesaplanan değeri aktarmak için, bu alanı temsil edecek DataRow sınıfının bir örneği olan calcRow parametresinin setBigDecimal metodunu kullandım. Bu işlemlerin ardından, hesaplanan alana ait bilgilerin ekranda gösterilmesini sağlamak amacıyla Frame üzerine,  bir JdbLabel bileşeni ekledim. Uygulamamı çalıştırdığımda, ToplamUcret alanının her bir satır için hesaplandığını ve yapılan güncellemelerdende etkilendiğini farkettim. Bu basit uygulama sorunsuz çalışıyordu. Üstelikte 4 satır kod yazmama rağmen.

Elbetteki bir veritabanı uygulamasında yapılabilecekler sadece bunlar ile sınırlı değildi. Örneğin, buradaki bileşenleri kullanmadan, JDBC sınıfları yardımıyla bu işlemler nasıl gerçekleştirilebilirdi? Yada bir stored procedure nasıl çalıştırılabilirdi ? Hatta arama, filtreleme gibi işlemler için kodları nasıl düzenlemek gerekiyordu? Bu gibi konuları incelemeye fırsat kalmadan saatin epeyce ilerlediğini ve arkadaşımın ofisi kapamak üzere olduğunu farkettim. Uzun süre boyunca beni izlemiş ve bilgisayar başında nasıl kendimden geçtiğimi seyretmişti. Sonuçta konsantremi bozmak istememişti ama saatin gece yarsını geçtiğinide birisinin bana söylemesi gerekiyordu. "Artık bir sonraki kahve molasına kadar dinlenmelisin" dediğinde, içtiğim kahve bardaklarının masa başında uzunca bir kuyruk oluşturduğunu farketmiştim. İlerleyen haftalar, JDBC ile ilgili yeni araştırmaların habercisiydi.

Burak Selim ŞENYURT

selim@bsenyurt.com