Offf. Kollarım koptu bu paketleri taşımaktan. Bugün, markete kadar yürüyüp bir kaç bir şey alayım dedim eve. Ama gidince habire evdeki bir eksik geliveriyor insanın aklına. Marketlerin insan psikolojisi üzerindeki etkileri işte. Herşeyi almak istiyor insan. Neyse sonunda fazla harcama yapmadan (birazda kendimi tutarak) evime gelebildim. Ama bu paketleri taşımak kollarımı bayağı bir kaslandırdı. Paketleri mutfak tezgahının üstüne bıraktım ve onlara şöyle bir iki saniye duraksayarak baktım. Hafta boyunca, Java'daki paket kavramını incelemeye çalışmıştım. Sanırım, market paketleri ile aralarında bir bağ kurmaya çalışıyordum. Ama sonra kendime geldim ve böylesine bir ruhsal bunalıma girmeye hiç gerek olmadığına karar vermeyi başarabildim.

Sonuçta market paketleri market paketleriydi işte. İşleri bitince çöpe attım gitti. Ya Java paketleri...Hafta boyunca bu konuyu inceledim. Sonuçta elbette buradaki paket kavramı çok tanıdık geldi. Framework için namespace(ad alanı) kavramı ne ise, paket kavramıda Java için oydu. Sonuç olarak, paket kavramı için kafamda şöyle bir tanım oluşturdum. Kısa ve etkili bir tanım. Paket, içinde sınıf(lar) barındıran bir sistem üyesidir. Bu tanımdan kısaca paketlerin, içerisinde bir çok sınıf barındırdığı sonucuna varabiliriz. Ama işin önemli kısmı paketlerin bize sağlamış olduğu avantajları iyi bilmekti. İşte bu noktada kaynaklarımdan edindiğim bilgiyi şekle dökmeye karar verdim.

İnanıyorumki bir resim bin kelimeye bedeldir. O yüzden programlama dillerini öğrenirken, bu tarz temel kavramların şekiller ile birlikte açıklanması her zaman için öğrenmemi dahada kolaylaştırmıştı. Örneğin, ado.net içerisindeki sınıfların şekiller ile ifade edilmesi gibi. Bu bakımdan, Java paketlerinin amaçlarını açıklayabilecek bir şekil üzerinde çalıştım. Burada bir şeklin daha iyi olacağı kanısına varmamda aslında, Yüzüklerin Efendisi üçlemesinin önemli bir payıda var. Günlerden bir gün bir gece vakti, ben askreken, izinim bitmesi nedeni ile Ankara'ya dönüyordum. Yolda gece vakti sessizlikte kitap okumak her zaman hoşuma gider. O günde Yüzüklerin Efendisi filminin ilk bölümünü anlatan kitap elimdeydi. Okumaya başladım ama kısa bir süre sonra bıraktım. Çünkü hobitler, urakhailer, elfler, gandalf filan birbirlerine karışmıştı. Bir baktım ki bir cümleyi iki üç kere okuyorum konuyu anlayabilmek için. Bu böyle olmayacak dedim ve ertesi akşam karargahta görevim bittikten sonra, Kızılay'da bir cep sinemasına giderek filmi izledim. İnanın her şeyi çok daha iyi anlamıştım. İşte bu nedenle konuyu kavramının bazen en iyi yolunun resimler olduğuna inanırım. Sözü bu kadar uzatmanında anlamı yok hani. İşte paket kavramının gerçekleri.

Şekil aslında paket kavramını iyi açıklıyor. Bir paket içerisinde sınıflar olduğunu biliyoruz. Ama ilk amaç aynı konuların amaçlarına hizmet eden sınıfları bir araya toplamaktır. Örneğin Matematik Paketin'de temel işlemleri barındıran Aritmetik Sınıfı, toplama, çıkarma, çarpma gibi temel aritmetik işlemleri yaparken, Trigonometri sınıfı ise, sin,cos,tan gibi trigonometrik fonksiyonlar üzerinde yoğunlaşır. Aynı şekilde Kompleks sınıfıda, kompleks sayıların işlevleri ile ilgilenir. Diğer yandan sadece çizim işlemleri için kullanabileceğimiz sınıflarıda Grafik Paketi'nde toplayabiliriz. Böylece paketlerin ilk amacına ulaşmış oluruz. Aynı konulu amaçlar üzerinde yoğunlaşan sınıfları bir çatı altında birleştirmek.

Diğer yandan, her iki paket içinde A Sınıfı isimli birer sınıf vardır. Bunlar aynı isimli sınıflardır. Ancak farklı paketler içerisinde tanımlandıkları için, bir uygulamada her ikisinide kullanma lüksüne sahibizdir. Tabi burada kullanımda dikkat edilecek bir iki husus vardırki bunları örnekleri yapmaya başladığımda daha iyi anlayacağımızı düşünüyorum. Demekki paketlerin ikinci önemli amacı, aynı isimli sınıfların sistem içerisinde kullanılabilme imkanına sahip olunması olarak söyleyebiliriz.

Bir de üçüncü fakat zaten her tanımdanda çıkartılabilen bir amaç vardır. O da paketleri oluşturarak sınıfların bir çatı altında birleşmesi ve sonradan bu paketlerin kolayca yer değiştirerek farklı platformlara bütün halinde taşınabilmeleri. Bu aslında oldukça ilginç materyallerin Java'da kullanılmasına neden olmuş bir amaç. Bu amacın sonucu JAR dosyaları oluşmuş. Oldukça gizemli ve güzel bir kavram. Sıkı durun ilerledikçe ondanda bahsedeceğim.

Gelelim Java ile paketlerin nasıl tanımlandığına. Bunun için package anahtar kelimesi kullanılıyor ve paketler oluşturuluyor demeyi çok isterdim. Ancak olay sadece package tanımı içeren bir dosya oluşturmak değil. Bunun dışında paketin isimlendirilmesi ile ilgili güzel bir kural mevcut. İş bu kurala uymaklada kalmıyor sistemdeki CLASSPATH ayarlarınında bu kurala uygun şekilde yapılandırılması gerekiyor. İşte bu bilgiler ışığından hareketle, ilk önce isimlendirme mantığına bir göz atmanın uygun olacağını düşündüm.

Java'da paketleri isimlendirmek için, çoğunlukla internet alan adlarının isimlendirilme mantığı kullanılıyor. Internetteki her alan adı birbirinden bağımsız olarak oluşturulmuştur. Buda onların benzersiz olmalarını sağlamaktadır. İşte bu düşünceden hareket ederek, Java dilinde bir paketi isimlendirmek için, yine bu alan adı mantığı kullanılmaktadır. Hatta Java SDK ile birlikte gelen paketlerde bu isimlendirmeyi kullanır. Örneğin java.awt.image veya org.omg.CORBA gibi. İşte bende ilk paket örneğimi oluştururken bu isimlendirme mantığını kullancağım. Diğer yandan yapılan bu isimlendirmenin bilgisayarımızda fiziki olarak adreslenmesi gerekiyor. Peki bu nasıl mümkün olucak? İşte burada, paket ismimizdeki . ile ayrılan tüm elemanları içiçe klasörlek şeklinde oluşturmamız ve paket dosyamızı en alttaki klasörde yaratmamız gerekiyor. İşte böyle demeyi gene çok isterdim ama yine iş bitmiyor. Çünkü oluşturulan pakete, sistemdeki başka fiziki konumlardanda erişebilmek için CLASSPATH ayarlarını yapmak gerekiyor.

İşte bu bilgileri inceledikten sonra hemen ilk paketimi yazmaya koyuldum. Bu amaçla şimdi yapacağım ve sonradan oluşturacağım paketler için sistemimde ortak bir klasör oluşturdum. Üreteceğim tüm paketleri bu klasör altında toplayacağım.

İlk paketim içine, üs alma gibi işlemleri içerecek bir sınıf koymayı düşünüyorum. Bunun gibi matematiksel işlemler ile ilgilenecek bir kaç sınıf daha koyabilirim. Bu amaçla oluşturacağım pakete aşağıdaki adlandırmayı uygulamaya karar verdim.

Bu arada şunuda not olarak belirtmekte fayda var. Çalıştığım kaynakların tümü, paket isimlendirmelerini yaparken internet alan adı mantığını tersten yazarak uyguluyorlar. Örneğin www.csharpnedir.com adresini baz alarak bir paket oluşturmak istediğimizi düşünelim. Bu durumda isimlendirmemiz, com.csharpnedir.pkg gibi olabilir.

İlk paketim için oluşturduğum bu isimlendirmenin aynısını, paketleri toplayacağım klasör içerisindede fiziki olarak oluşturmam gerekiyor. Yani klasör yapısı şu şekilde olucak.

Şimdi paket tanımını içerecek olan java dosyamızı bu klasör içerisine oluşturabiliriz. Bu amaçla, aşağıdaki kod satırlarını içeren java dosyasının oluşturdum. Burada tanımlanmış olan public sınıf adının, dosya adı ile aynı olması gerekmektedir.

Bu kodlarda package tanımını oluşturduğumuz klasör sistemi ile aynı olduğuna dikkat edelim. Ayrıca dosyamızı public sınıfımızın ismi ile kaydediyoruz. Uygulamamızı derlediğimizde, Usler.class dosyasının başarılı bir şekilde oluşturulduğunu görürüz.

Artık paketimizi oluşturduğumuza göre bunu kullanmanın zamanı geldi. Bunun için paketin bulunduğu klasörden alakasız bir yerde yeni bir uygulama yazmaya karar verdim. Amacım buradan, yazmış olduğum paket içindeki Usler sınıfına ve oradanda usAl metoduna erişmek. Bunun için, sistemde C:\JavaSamples\PaketUygulamasi\ adresinde bir java dosyası oluşturdum. Bu dosyaya aşağıdaki kodları ekledim.

İlk dikkati çeken nokta paketimizin import anahtar sözcüğü ile uygulamamıza eklenmesi. Bu şekilde, bu paket içerisindeki Usler isimli sınıfa erişmeyi umut ediyorum. Ancak bu noktada uygulamayı derlediğimde aşağıdaki hata mesajları ile karşı karşıya kaldım.

Hata mesajlarının anlamı ortaydı. Java derleyicisi, import etmek istediğim paketi bulamıyordu. Java derleyicisinin bu paketi bulabilmesi için, sistemdeki CLASSPATH çevre ayarını değişitirmem ve derleyiciye bu paketin yerini söylemem gerekiyor. Bunun için xp işletim sistemine sahip bilgisayarımda My Computer simgesine sağ tıklayıp Properties'e buradanda Advanced Options kısmına geldim. Daha sonra, Environment Variables kısmında, gerekli CLASSPATH tanımını ekledim. Burada önemli olan com.bsenyurt.mat paketinin içinde bulunduğu klasörün eklenmesiydi.

Böylece Java derleyicisine import anahtar sözcüğü ile eklenen paketi D:\Java\Paket\ klasörü altında araması gerektiğini söylemiş oluyoruz. Şimdi Uygulama.java programını derlersek, uygulamanın başarı ile derlendiğini ve çalıştığını görürüz.

Herşey güzel gidiyor. Ama biz bu pakete başka bir sınıf daha nasıl ekleyebiliriz? Bunun için, oluşturacağımız yeni sınıfı, varolan paketimiz içinde tanımlamalıyız. Aşağıdaki örnekte olduğu gibi.

Bu örnek ile, com.bsenyurt.mat isimli pakete Temel isimli sınıfımızıda eklemiş oluyoruz. İlk önce package tanımlamasının yapılması ile, izleyen public sınıfın bu package tanımındaki paket için oluşturulduğunu belirtmiş oluyoruz. Tam bu sırada aklım, C#'taki namespace(ad alanı) kavramına gidiyor. C# 'ta bir namespace tanımı altında birden fazla sınıfı belirtebiliyoruz. Acaba Java içinde bu geçerlimi diye merak ediyor ve Temel sınıfın olduğu kodlara başka bir public sınıf ekliyorum.

Ancak programı derlediğimde aşağıdaki hata ile karşılaştım. Public Log sınıfının farklı bir dosyada olması gerektiğine dair bir hata mesajı almıştım.

Fakat bu sınıfı public belirteci olmadan tanımladığımda ise,

Uygulamanın başarılı bir şekilde derlendiğini ve Log sınıfı için, otomatik olarak Log.class dosyasının oluşturulduğunu gördüm.

Şimdi ise, Uygulama.java dosyasında, tanımlamış olduğum Log.class sınıfına ait bir nesne örneği oluşturmak istiyorum. Bu amaçla Uygulama.java dosyasına aşağıdaki kod satırlarını ekledim.

Şimdi uygulamayı derlediğimde ise, bir dizi hatalar serisi ile karşılaştım.

Aslında derleme işleminin gerçekleşmeyişinin sebebi gayet açık ve ortadaydı. Eğer bir sınıf tanımına herhangibir erişim belirteci eklemssek (public,private,friendly,protected) bu sınıf friendly olarak kabul edilmekte. Friendly olarak tanımlanmış bir sınıfa ise sadece tanımlanmış olduğu paketten erişebiliriz. Bu nedenle Log sınıfını ayrı bir sınıf dosyası halinde public olarak oluşturmamız gerekir. Aynı Temel sınıfına yaptığımız gibi. Kaynaklarımda erişim belirleyiciler ile ilgili pek çok açıklama var ve bunun başka bir kahve molası olacağını düşünüyorum. Bu nedenle şu anki kahvemi paketler ile birlikte içmeyi tercih ediyorum.

Gelelim paketler arasında aynı isimli sınıfların nasıl yorumlandıklarına. Paketler aynı isimli sınıfları içerebilirler. Peki bu durumda bu sınıfları bir uygulama içinde nasıl kullanabiliriz? Bunu öğrenmek için hemen kolları sıvadım ve path tanımı aşağıdaki gibi olan yeni bir paket tanımladım.

Yazmış olduğumuz bu sınıf, com.bsenyurt.yazi isimli pakete ait bir sınıf. Temel isimli sınıfımız, hem com.bsenyurt.yazi hemde com.bsenyurt.mat paketlerinde tanımlanmış. Gerçi sınıfların içeriği tamamen farklı amaçlara hizmet ettiklerini göstermekte. Şimdi Uygulama.java isimli dosyamıza bu iki paketide import edip, her iki paketten birer Temel sınıfı nesnesi yaratmaya çalışalım.

Elbette mantık olarak bu uygulamayı daha derlemeden hatalı olduğunu söyleyebiliriz. Hata şudur. Derleyici hangi paketin Temel sınıfını kullanacağını nereden bilecek? Dolayısıyla bu kodları derlemeye çalıştığımızda aşağıdaki hata serileri ile yüz yüze gelmek zorunda kalırız.

Çözüm ise gayet basit. Oluşturulmak istenen nesne sınıfı hangi paketin içerisinde yer alıyorsa, o paket isminin yer aldığı bir notasyonu kullanmak. Aşağıdaki örnek kodlarda olduğu gibi. Örnekte görüldüğü gibi, Temel sınıfının hangi paketteki versiyonunu kullanmak istiyorsak tanımlamaları ona göre yapıyoruz. Dikkat edilmesi gereken bir nokta daha vardır. Kaç paket olursa olsun, ve bu paketler aynı isimde kaç sınıf içerirse içersin, aşağıdaki Temel sınıfına uygulanan teknik, tüm sınıflar için uygulanmalı yani derleyciye bu sınıfın hangi paket içindeki sınıf olduğu açıkça bildirilmelidir.

Son uygulamayıda bitirdikten sonra bir baktım kafamda bir mırıltı. JAR JAR aman JAR ne zaman...diyerek başlayıp giden bir melodiyi mırıldanmaya başladığımı farkettim. Sanıyorumki sonraki yudumumda JAR konusunu işlemem gerekiyor.

JAR Java Arşivi olarak tanımlayabileceğim bir dosya formatı. Bu dosyanın özelliği, içerisinde çeşitli paketleri barındırabilmesi. Hatta, paketler dışında, kaynaklardan edindiğim bilgiye göre, şu an için sadece ne olduklarını bildiğim ama nasıl yapıldıklarını bilmediğim applet'ler için gerekli resim, ses dosyası gibi kaynaklarıda bünyesinde barındırabiliyor. Paketleri bu şekilde bir yerde toplamanın amacının onları bir arada düzenli bir şekilde tutmak olduğunu söyleyebiliriz. Ancak bununla birlikte, sıkıştırma kabiliyeti sayesinde, özellikle internet üzerinden gerçekleştirilen download işlemlerindede faydalı olduğunu söyleyebiliriz. Diğer yandan JAR dosyalarının bence en önemli özelliği, fiziki adres bağımlılığından kurtulmuş olunması. Bunun anlamı şu. Şu ana kadar yazmış olduğumuz paketleri belli klasörler içerisinde belirli bir sistematik içerisinde oluşturduk. Ancak paketleri JAR dosyasına aldıktan sonra, bu dosyayı sistemde her hangibir klasöre alabilir ve tek bir dosya içinden, tüm paketlerimize kolayca ulaşabiliriz. Ancak her zamanki gibi CLASSPATH ayarında bu kez JAR dosyasının konumunu belirtmeliyiz. Ne yazıkki bunuda söylemek durumunda kaldım. Açıkçası şu CLASSPATH'ten kurtulamamış olmak üzücü.

Bu bilgiler ışığında hemen oluşturduğum iki paketi tek bir JAR dosyası içerisine almak için girişimlerime başladım. Bunun için paket tanımlarının yer aldığı en üst klasöre çıkmam gerekiyor. Yani aşağıdaki şekilde görüldüğü gibi JAR dosyasını oluşturmak için gerekli komutumu Paket isimli klasör içinden vereceğim. Böylece, bu klasör altındaki tüm paketleri JAR dosyası içine almış olacağım.

İşte JAR dosyası için kullandığım komut.

Görüldüğü gibi JAR dosyası başarılı bir şekilde oluşturuldu. Burada jar komut dizimindeki -cf parametresi, izleyen parametredeki isimde(bs.jar) bir JAR dosyası yaratacağımızı ve bu dosya içine com dizini altındaki tüm paketleri dahil edeceğimizi belirtiyor. Şimdi JAR dosyasının ününe ün katan işlevi gerçekleştirmek lazım. Bu dosyayı buradan alıyorum ve C: sürücüsünün hemen altındaki javap klasörü altına taşıyorum. Hemen ardından son yazmış olduğum uygulamayı çalıştırıyorum. Uygulama çalışıyor çalışmasınada şu noktada paketlere nereden bakıldığından emin değilim. Bir anda aklıma CLASSPATH tanımı geliyor. Hemen CLASSPATH tanımımı yeniden ayarlıyorum. Ancak bu kez bir klasörden ziyade JAR dosyasını bulunduğu fiziki adres ile birlikte belirtiyorum.

Lütfen CLASSPATH tanımının nasıl yapıldığına dikkat edelim. Önceki tanımlamalardan farklı olarak jar dosyasının açıkça belirtiyoruz. Şimdi uygulamayı tekrar çalıştırıyorum ve başarılı bir şekilde çalıştığını görüyorum.

Şimdi aklıma kurnazca bir fikir geliyor. Bu paketleri JAR dosyası içine almak ile acaba, bu paketleri sistemden kaldırdığım zamanda uygulamam çalışıcakmı? Bu amaçla yola çıkarak birazda sinsi bir gülümseme ile, paketleri tanımlamış olduğum klasörleri sistemdeki başka bir yere taşıdım. Programı tekrar çalıştırdığımda ise, aşağıdaki hata mesajı ile karşılaştım.

Beklediğim gibi olmadı. Bir hata almamayı düşünüyordum. Sanırım beklentim, paketleri JAR dosyası içerisine almak ile, onları tüm içerikleri ile birlikte buraya alabileceğim yönündeydi. Ama bölye olmadı. Demekki JAR dosyalarını oluşturmakla paketleri bir yerde topluyorduk ancak paketlerin adreslerini kesinlikle değiştirmememiz veya silmememiz gerekiyordu. Bununla birlikte bu JAR dosyasının fiziki olarak sistemden istediğimiz yere taşıyabiliriz. Ama yinede CLASSPATH ayarlarını buna göre uyarlamamız gerekiyordu.

Diğer bir sorun ise şuydu. Sonradan yazılmış başka bir paketi bu JAR dosyasına nasıl alabilirdik. Pekala JAR dosyasını tekrardan üretebilirdik. Peki ya paketimiz başka bir klasörde yer alıyorsa, bu paketi JAR dosyasına eklememiz ile, tek bir CLASSPATH tanımı sayesinde, sistemdeki farklı klasörlerde yer alan paketlere erişebilirmiydik acaba? Güzel soru değil mi? Bunu öğrenmenin tek bir yolu var. Java\Paket\ altındaki paket tanımlarından farklı bir yerde bir paket oluşturmak, bunu bs.jar dosyasına eklemek ve uygulama içerisinde bu yeni pakete erişmeye çalışmak.

Yeni klasör içerisinde hemen com.csharp.pk1 paketini oluşturdum.

Java dosyasını başarı ile derledikten sonra, sıra bu paketi bs.jar dosyasına eklemeye geldi. Bunun için aşağıdaki komut dizimini kullandım.

Bu komut ile var olan JAR dosyamıza yeni bir paket daha ekleyebiliriz. Aslında -uf belirtilen dosyayı günceller. Şimdi jar dosyasının içeriğine baktığımızda, com.csharp.pk1 paketinin konumununda eklendiğini görürüz.

Şimdi bu yeni paketimizde yazdığımız sınıfımıza ait metodumuzu uygulamamızda kullanalım.

Uygulamayı derlediğimde, JAR dosyasına eklemiş olduğum yeni pakete ait sınıfında başarılı bir şekilde örneklendirildiğini ve Yaz metodunun çalıştırıldığını gördüm.

Hay allah yine kahvem bitti. Artık paket kavramınıda iyice işledikten sonra dinlenmenin zamanı geldi. Bir sonraki kahve molasında ise erişim belirteçlerini incelersem Java işinde biraz daha yol katetmiş olacağımı sanıyorum. En azından J harfinin şapkasını çizmiş olabileceğim.

Burak Selim ŞENYURT

selim@bsenyurt.com