Değerli Okurlarım Merhabalar,

Son bahar yada kış gibi mevsimler ile özellikle yağmurlu ve kasvetli günlerde her geliştiricinin araştırma ve öğrenme süreci ve verimliliğinde belirgin bir artış gözlemlenir. Bu herkes için böyle olmasada en azından benim için geçerli bir durumdur. İşte bu felsefe ve ruh haliyle çıktığımız yolda son makalemizde Ado.Net Data Services konusuna değinmeye başlamış ve ders notlarımızı kaleme almıştık. İkinci ders notlarımızın konusu ise LINQ Provider kullanarak özel bir bağlama işleminin nasıl yapılabileceğini görmek.

Sanıyorumki bu kadar laf kalabalığından sonra bir örnek geliştirerek hareket etmekte yarar vardır. İşe yine Ado.Net Data Service örneğinin Host edileceği bir WCF Service uygulaması ile başlanacaktır. Sonrasında ise kendi LINQ Provider ortamımız için gerekli tipler ve üyeleri geliştirilecektir. Tüm bu işlemler tamamlandığında ise her zamanki gibi istemci uygulama yazmaya gerek kalmadan basit bir tarayıcı üzerinde gerekli testler yapılacaktır. Öncelikli olarak DepoServisleri isimli bir WCF Service uygulamasını Visual Studio 2008 Professional Service Pack 1 üzerinde oluşturalım. Sonrasında ise sınıf diagramı ve kod içeriği aşağıdaki gibi olan tipleri projemize ilave edelim.

Yukarıdaki kod satırları ilk etapta karmaşık görünebilir ancak işin teorisi oldukça kolaydır. Herşeyden önce REST modeline göre dışarıya sunmak isteyeceğimiz tiplerin bir tasarımının servis tarafında olması gerekir. Bu tasarımın karşılığı tahmin edileceği üzere sınıftır. Örnek senaryoda bir kitap dükkanında olması muhtemel materyallere ait sınıflar tasarlanmıştır. Kategori, Kitap ve Yazar. Elbetteki bunlar tamamen farazi tasarımlardır. Önemli olan ve kavramamız gereken nokta, Entity Data Model' dan bağımsız ve LINQ yapısını kullanarak Ado.Net Services için gerekli Data Access Layer' ın geliştirilmesidir.

Bir önceki makaleyi hatırlıyorsak eğer, URL satırından ProductSubcategory(2) gibi taleplerde bulunabileceğimizi görmüştük. Buradaki 2 sayısalı aslında, ProductSubCategory tablosunun PrimaryKey olarak set edilmiş ProductSubCategoryID alanının değeriydi. Dolayısıyla EDM içerisinde bunu işaret edecek biçimde tasarlanmış Property' ler söz konusudur. Şimdi tekrardan Kategori, Kitap ve Yazar sınıflarına dönelim. Dikkat edileceği üzere Kitap ve Yazar sınıflarının başında DataServiceKey isimli bir nitelik(Attribute) kullanılmaktadır. Bu nitelik sayesinde sınıfın anahtar özelliği(Key Property) belirlenir. Kitap için bu özellik int tipinden olan Numara iken, Yazar için string tipinden olan SicilNo' dur. Tabi burada diğer bir vaka daha vardır. Kategori sınıfı için bu tip bir nitelik kullanılmamıştır. Bunun sebebi ise, çalışma zamanının Key Property' lere bakarken ya [SınıfAdı][ID] yada ID isiminde özellikler aramasıdır. Dikkat edilecek olursa Kategori sınıfında KategoriID isimli bir özellik bulunmaktadır.

DataServiceKey niteliği(Attribute) sadece sınıf seviyesinde(Class Level) uygulanabilir ve System.Data.Services.Common isim alanı(Namespace) altında yer almaktadır. İki adet aşırı yüklenmiş yapıcısı(Overloaded Constructor) vardır. İstenirse bir sınıfın birden fazla özelliğine Key Property niteliğinin kazandırılmasını sağlayabilir.

Sınıf tasarımlarında dikkat çekici noktalardan bir diğeri ise IList<T> tipinden özelliklerin kullanılmasıdır. Örneğin Kategori ve Kitap sınıfları içerisinde sırasıyla IList<Kitap> ve IList<Yazar> tipinden özellikler yer almaktadır. Bu yaklaşım EDM' nin kullandığının neredeyse aynısıdır. Amaç; bir entity nesne örneği üzerinden ilişkisel diğer entity nesne örneklerine geçiş yapabilmektir. Söz konusu entity nesne örnekleri birer sınıf olduğundan bu geçişte liste bazlı özelliklerin kullanılması son derece doğaldır.

Buraya kadarki kısımlarda kafa karıştırıcı herhangibir nokta olmadığı düşüncesindeyim. Eğer sıkıldıysanız benim gecenin ilerleyen şu saatlerinde yaptığım gibi sıcak bir nescafeyi yudumlanızı yada demlenmiş güzel bir çayı içmenizi tavsiye ederim.

Artık kalan detaylara bakabiliriz. Servis tarafında dışarıya sunulacak olan tipler birer koleksiyon içerisinde tutulmalıdır. Hatta bu koleksiyonları birer özellik olarak barındıracak bir başka deyişle entity tiplerini içerecek bir taşıyıcının(Container) var olmasıda gerekir. Bu nedenle DukkanEntity isimli bir sınıf tasarlanmalıdır. Bu sınıf içerisinde bellek üzerinde tutulacak olan Entity nesneleri için gerekli üyeler ve kodlar yer almaktadır. Ancak dikkat edilmesi gereken en önemli unsur Entity özelliklerinin IQueryable<T> tipinden tanımlanmış olmamılardır ki Ado.Net Data Services tarafı için bu sorgulanabilmeyi sağlayan küçük bir detaydır. Bu amaçla Kategoriler, Kitaplar ve Yazarlar isimli yanlız okunabilir özellikler(Read Only Properties) oluşturulmuş ve DukkanEntities sınıfı içerisine dahil edilmiştir. Söz konusu özelliklerin get bloklarında AsQueryable metodunun kullanıldığı hemen dikkat çekmektedir. AsQueryable fonksiyonu, IList<T> tipinden olan sınıf için liste bazlı koleksiyonların IQueryable<T> arayüzü(Interface) tarafından taşınabilmesi için geliştirilmiş bir metoddur.

Sanıyorumki yazıyı okumakta olan herkesin içinde(ve hatta yazmakta olan benim) sistemin nasıl çalışacağına dair yoğun bir merak var. Bu merakı gidermeden önce yapmamız gereken küçük bir iş daha var. Oda Ado.Net Data Service' i WCF Service tipindeki projemize Add New Item seçeneği ile eklemek. (Bu noktada hemen şunu vurgulayalım; Ado.Net Data Service tiplerinin illede bir WCF Service şablonunda olması şart değildir. İstenirse bir Web projesine eklenebilir. Hatta istenirse manuel olarak bir host uygulamada yazılabilir ki bu konuya ilerleyen yazılarımızda değiniyor olacağız.)

Örneğe DukkanServisleri.svc olarak eklenen Ado.Net Data Service' in kod içeriği ise aşağıdaki gibi geliştirilebilir.

Her zamanki gibi servis örneklenirken devreye giren InitializeService metodu içerisinde, gerekli erişim hakları tanımlanır. * işaretini kullandığımız için DukkanEntities içerisinde tanımlı IQueryable<T> temelli tüm özellikler dışarıya açılmaktadır. AllRead sabit değeri kullanıldığı içinde, söz konusu tiplerin sadece okuma amaçlı olaraktan dış ortama sunulması sağlanır.

Artık örnekler test edilebilir. Bir önceki makalemizdede belirttiğimiz gibi herhangibir istemci uygulama yazmamıza gerek yoktur(Bu noktada biraz tembellik ettiğimi açıkça belirtebilirim). Basit bir tarayıcı uygulama, örneğin Internet Explorer bizim için yeterlidir. Örnekteki kodları doğru olarak geliştirdiysek eğer, DukkanServisleri.svc için çalışma zamanında aşağıdakine benzer bir çıktının alınması gerekir. Eğer sizlerde eş zamanlı geliştirdiğiniz örneğinizde benzer sonuçları alıyorsanız herşey yolunda gidiyor demektir.

Sistem çalıştığına göre bir kaç sorgulama denemesi yapılabilir. Aşağıda test amaçlı bir kaç sorgu yer almaktadır.

Örnek 1: Tüm Kategorilerin elde edilmesi.

URL : http://localhost:1304/CustomLinqProvider/DukkanServisleri.svc/Kategoriler

Örnek 2: İki numaralı kategorideki kitapların elde edilmesi

URL : http://localhost:1304/CustomLinqProvider/DukkanServisleri.svc/Kategoriler(2)/Kitaplar

Örnek 3: Kitaplar içerisinden en pahalı 3 ünün elde edilmesi

URL : http://localhost:1304/CustomLinqProvider/DukkanServisleri.svc/Kitaplar?$orderby=BirimFiyat desc&$top=3 Burada & kullanılarak birden fazla anahtar kelimenin birlikte kullanımı ele alınmaktadır.

Örnek 4: Kitaplar ve her kitaba ait Yazar listelerinin elde edilmesi

URL : http://localhost:1304/CustomLinqProvider/DukkanServisleri.svc/Kitaplar?$expand=Yazarlar expand anahtar kelimesi sayesinde her Kitaba ait Yazar listelerinin çekilmesi ve XML içerisine gömülmesi sağlanır.

Örnek 5: SicilNo değeri Y100 olan yazarın elde edilmesi

URL : http://localhost:1304/CustomLinqProvider/DukkanServisleri.svc/Yazarlar('Y100') Burada SicilNo string bir özellik olduğunda parantezler içerisinde tek tırnak işareti kullanılmıştır.

Örnek 6 : 1 numaralı Kategorideki 8002 numaralı kitabın yazalarının elde edilmesi

URL : http://localhost:1304/CustomLinqProvider/DukkanServisleri.svc/Kategoriler(1)/Kitaplar(8002)/Yazarlar Bu örnektede özellikler arasında iki kademeli geçiş yapılmaktadır. Kategori' den Kitap' a, Kitap' tan Yazara. Bu noktada sınıflar içerisinde tanımlanan özellikleri hatırlamanızı öneririm.

Lütfen sizlerde değişik sorgulamaları deneyerek konuyu özümsemeye ve başka neler yapılabileceğini görmeye çalışınız.

Görüldüğü gibi EDM' den bağımsız olarak Ado.Net Data Services üzerinden geliştirme yapmak oldukça kolaydır. Yazımızın başlarındada belirttiğimiz gibi, farklı LINQ Provider geliştirmeleri yapabilir ve bunları Ado.Net Data Services üzerinden REST modeline göre sunabiliriz. Biz makalemizde ele aldığımız örnekte bellek üzerinde tutulan(Memory Based) nesne koleksiyonlarını kullandık. Burada verinin kaynağı XML tabanlı dosyalarda olabilirdi. Size tavsiyem XML üzerinde tutulan verileri özel LINQ Provider yardımıyla bir Ado.Net Data Service üzerinden dışarıya sunmaya çalışmanızdır.

Bu makalede işlediklerimizi dilerseniz görsel olarakta izleyebilirsiniz. Her ne kadar ilk iki makale Ado.Net Data Services hakkında bir fikir vermiş olsada henüz bir istemci uygulama yazmadığımızı ve kolaya kaçarak tarayıcı uygulamaları kullandığımızı(Kullandığımı) farkedebilirsiniz :) İşte bir sonraki makalemizde bu konuya değinmeye çalışacağız. Böylece geldik bir makalemizin daha sonuna. Bir sonraki makalemizde görüşünceye dek hepinize mutlu günler dilerim.

Örneği indirmek için tıklayın

Burak Selim ŞENYURT
MVP (Connected System Developer-2008,C# 2007,2006)